یوست 1 – پرسشهای بیشتر برای پرسشنامه
شاید فکر کنید پرسشنامه ابتدایی بسیار ابتدایی است. نیاز دارید اطلاعات بیشتری دریافت کنید؟
در این بخش مجموعهای از سوالات بیشتر آمده که در دیگر پیمایشهای انجام شده درباره ناقصسازی جنسی زنان یافت میشود. همچنین راهنماهایی برای طرح سوال در اختیار شما قرار میگیرد که سوالات خود را خودتان شکل دهید.
ما سوالاتی را انتخاب کردیم که به نتایج جالبی دست یافته بودند. چند سوال غیرمستقیم یا سوالات “کمکی” هم وجود دارد: نتایج اینها به شما میگوید آیا خروجی کلی پیمایش شما صحیح است یا نه، مثلا اگر تنها 10% از زنان بگویند که دخترانشان را ختنه میکنند اما 90% پاسخ دهند که ختنه زنان همچنان در خانواده آنها انجام میشود، شما خواهید دانست که اشتباهی وجود دارد.
چگونه سوال و جواب خوب طرح کنیم:
• واضح بودن: سوالها و جوابها باید ساده باشند. چیزی بپرسید که برداشتهای مختلف از آن ممکن نباشد. مثلا: اگر بپرسید “آیا از ازدواجتان راضی هستید؟” این میتواند دو برداشت در پی داشته باشد، اول اینکه آیا در زندگی مشترکتان احساس خوشبختی میکنید یا اینکه آیا خوشحالید که توانستهاید شوهر پیدا کنید و دختر ترشیده باقی نماندهاید. پس بهتر است اینگونه پرسیده شود که: “آیا در زندگی مشترکتان/در کنار همسرتان خوشبخت هستید؟” یا اگر میخواهید درباره اهمیت ازدواج برای زنان بدانید: “آیا فکر میکنید برای زنان ازدواج کردن امر مهمیست؟”
• اگر شک دارید که شرکتکنندگان جواب مستقیم به سوال شما نمیدهند یا میخواهند چیزی را مخفی کنند باید از سوالات غیرمستقیم استفاده کنید یا سوالاتی در ارتباط با موضوع سوال خود بپرسید. در مثال بالا بسیاری از زنان ممکن است پاسخ دهند که در زندگی مشترکشان خوشبختند چراکه در جامعهشان ابراز نارضایتی از زندگی مشترک پسندیده نیست. بنابراین برای اینکه بدانید ازدواج آنها چقدر موفق است میتوانید بپرسید هر از چند گاه با همسرشان دعوا میکنند، آیا گاه بعد از دعوا گریه میکنند، آیا از همسرشان کتک هم میخورند و غیره. اما زود قضاوت نکنید: ممکن است زنی با همسرش زیاد دعوا داشته باشد اما کماکان از ازدواجش راضی و خوشحال باشد. وقتی این سوال را مطرح میکنید تنها چیزی که میفهمید این است که یک زوج هر از چند گاه با هم دعوا میکنند، نه بیشتر، نه کمتر.
مجموعهای از سوالات بیشتر
1. آیا ختنه زنان هنوز در خانواده شما انجام میشود؟
2. آیا ختنه زنان در همسایگی شما انجام میشود؟
چندین دلیل وجود دارد که چرا شرکتکنندگان جواب مستقیم نمیدهند یا میخواهند چیزی را پنهان کنند – درباره مسئله ناقصسازی جنسی زنان باید نسبت به تابوهای یک جامعه آگاه باشید. اگر ناقصسازی جنسی زنان در کشوری که شما پیمایش را انجام میدهید غیرقانونی باشد، یک مادر ممکن از برنامهاش برای ختنه کردن دخترش چیزی به شما نگوید. اگر میخواهید بدانید انجام این عمل چقدر معمول است میتوانید درباره همسایگان یا فامیل بپرسید.
3. اگر دختر شما ختنه شده ، چه کسی این تصمیم را گرفت؟
4. اگر دختر شما ختنه نشده، چه کسی این تصمیم را گرفت؟
در هر کمپینی یکی از مسائل مهمی که باید دانست این است که نیروی اصلی که دختران را به سمت ختنه شدن میبرد کیست؟ اگر مادربزرگها تصمیمگیرندهاند پس باید حتما آنها را در بحثها مشارکت داد. مردها معمولا تصمیمگیرنده نیستند، اما کماکان میتوانند نقش مهمی در مخالفت با ختنه زنان بازی کنند. در جامعهای که مادربزرگها اصرار بر این عمل دارند یک مادر با پشتیبانی شوهرش میتواند با این عمل مخالفت کند. تحقیقات بسیاری نشان دادهاند که تنها تصمیمات در مخالفت با ختنه زنان توسط زن و شوهر گرفته شده و تصمیمات موافق با این عمل تقریبا همیشه تنها توسط زن گرفته شده است.
5. چه کسی در جامعه شما از ختنه زنان حمایت میکند؟
این سوال پاسخ واضحی به شما میدهد که چه گروههایی در یک کمپین باید هدف قرار گیرند.
6. کجا درباره ناقصسازی جنسی زنان میشنوید؟
پاسخ این سوال میتواند چند چیز مختلف به شما بگوید. اگر مردم درباره ناقصسازی جنسی زنان در رسانههای محلی و اینترنت میشنوند، نشان میدهد که کسانی، شاید تنها یک نفر، با این عمل ابراز مخالفت میکند. اگر در مساجد، مدارس یا در محلهها راجع به این موضوع حرف زده میشود، نمیتوان دریافت که آیا این گفتگوها مثبتند یا منفی، اما به هر حال گفتگو در جامعه وجود دارد و مساجد و مدارس میتوانند نقاط امیدوار کنندهای برای آغاز یک کمپین باشند.
7. چه ابزاری برای ختنه شما/دخترتان استفاده شد؟
جالب است بدانید که کدام شیوه از ناقصسازی جنسی زنان در جامعه شما انجام میگیرد: چقدر از اندام تناسلی بریده میشود؟ اگرچه پرسیدن این سوال با توجه به این نکته که ختنه شدگان اطلاعات و درک اندکی از عمل دارند مشکل است. بسیاری از زنان ممکن است ندارد “کلیتوریس” یا “لبهای کوچک فرج” چه هستند. بخصوص زنانی که ختنه شدهاند از شکل طبیعی اندام تناسلی کاملا بیاطلاعند. پیمایشهای دیگر نشان دادهاند که زنان ممکن است پاسخ دهند که آنها ختنه سمبولیک یا ختنه سنت شدهاند، اما آزمایش پزشکی نشان داده که در واقع ختنه نوع 3 (pharaonic) شدهاند. بنابراین یکی از راههای رسیدن به پاسخ این سوال، پرسیدن درباره ابزار استفاده شده است که اگرچه نه همه اطلاعات، اما بخشی از آن را به شما میگوید: سوزن احتمالا تنها یک خراش ایجاد میکند، قیچی و ناخنگیر قطعا قسمتی را میبرد، تیغ معمولا برای برشهای عمیقتر استفاده میشود. همچنین میتوانید سوالاتی اضافه کنید که شما را به واقعیت نزدیکتر میکند. مثلا اگر خونریزی اتفاق افتاد میزان آن چقدر بود، چقدر طول کشید تا جای زخم خوب شد و غیره.
8. آیا ختنه زنان مطابق با تعالیم اسلام است؟
9. با کدامیک از گزارههای زیر موافقید؟
این دو سوال سوالات تکمیلی در مورد انگیزه محسوب میشوند. سوال اول از ارتباط این عمل را با مذهب به شما میگوید. اگر زنی گفته باشد که انگیزهاش از انجام این عمل سنت است، جالب خواهد بود که نظرش را درباره حمایت مذهب از این سنت بدانید. همچنین این سوال میتواند با زنانی که ختنه نشدهاند مطرح شود. اگر پاسخ این سوال غالبا بله باشد، لازم است نظر مقامات مذهبی را درباره ناقصسازی جنسی زنان بپرسید. به جای اسلام میتوانید هر دین و مذهب دیگری را در این سوال قرار دهید اما بنابر اطلاعات ما هیچکس تا کنون درباره تطابق این عمل با آموزههای مسیحی، یهودی و سایر مذاهب ادعایی نداشته است.
گزارهها ایدههای رایج نسبت به ناقصسازی جنسی زنان را ارائه میدهند، چگونه مردم از این عمل دفاع میکنند، اما همچنین چه سویههای منفی نیز در آن میبینند. دانستن اینکه کدام ایده غلط را باید هدف گرفت برای هر کمپینی مهم است.
اگر میخواهید بیشتر بدانید یا موضوعات مورد علاقه شما در این بخش نیستند، پیوست 2 را مطالعه کنید.
اگر سوالات مطرح شده تا اینجا برای کار شما کافیست، انجام مصاحبه را در بخش “اجرای پیمایش” بخوانید.
پیوست شماره یک ایدههای معمول درباره ناقصسازی جنسی زنان را بازتاب میدهند، مردم چگونه از این عمل دفاع میکنند، اما همچنین چه نکات منفیای در آن میبینند. این نکته برای هر کمپینی مهم است: اینکه بدانید با چه عقاید اشتباهی باید مبارزه کنید