چگونه از پرسشنامه ابتدایی استفاده کنیم
در اینجا ما یک پرسشنامه کوتاه درباره ناقصسازی جنسی زنان طراحی کردهایم که میتوانید از آن استفاده کنید. این پرسشنامه بارها امتحان شده و اگر با زمینه کار خود تنظیمش کنید به خوبی کار میکند. ما همچنین یک نسخه مخصوص به مردان آماده کردهایم که تفاوتهای اندکی با نسخه مخصوص زنان دارد اما به همان نسبت کاربرد دارد. بنابراین حتی اگر تنها میخواهید با مردان مصاحبه کنید به خواندن این بخش ادامه دهید.
پیش از اینکه به پرسشنامه نگاه کنید این چند حقیقت کلی را درباره پرسشنامهها به خاطر بسپارید:
پاسخدهندگان میتوانند تنها به سوالاتی جواب دهند که آنها را بفهمند، آنها همچنین تنها به سوالاتی پاسخ صادقانه میدهند که به نظرشان توهینآمیز نباشد. انتخاب واژه نادرست، داده نادرست به دست میدهد. باید به این فکر کنید که:
- چه شکلی از جملهبندی و انتخاب واژه در محیطی که در آن کار میکنید قابل قبول است؟ چگونه باید ازدوستانتان درباره ناقصسازی جنسی زنان بپرسید؟
- تابوها و سوالات غیرمستقیم: به این توجه کنید که شاید پاسخدهندگان مایل نباشند درباره موضوعات خاصی حرف بزنند. یا شاید به سوالات حساسیت برانگیز صادقانه پاسخ ندهند. بنابراین در برخی از این موارد از شیوه سوال غیرمستقیم استفاده کنید. برخی از این گونه سوالات را در پیوست شماره یک میبینید .
- گاه باید برخی تابوها را بشکنید تا پاسخ مورد نظرتان را بگیرید. این به شما بستگی دارد که چقدر “جرات” دارید.
- برای اینکه دادههایتان در سطح بینالمللی قابل استفاده باشند توصیه میشود از آغاز یک نسخه انگلیسی هم استفاده کنید.
هنگام انجام کار، از کلمات خارجی FGM یا mutilation استفاده نکنید. اصطلاحات محلی را به کار بگیرید – مثل ختنه زنان. ما در همه پرسشنامهها کلمه ختنه یا ناقصسازی جنسی زنان را استفاده کردهایم. این معمولترین اصطلاح در جوامع مسلمان است. اگر در جایی که شما کار میکنید کلمات دیگری رایج است، آنها را در پرسشنامه جایگزین کنید.
هنگام انجام کار، از کلمات خارجی FGM یا mutilation استفاده نکنید. اصطلاحات محلی را به کار بگیرید – مثل ختنه زنان. ما در همه پرسشنامهها کلمه ختنه یا ناقصسازی جنسی زنان را استفاده کردهایم. این معمولترین اصطلاح در جوامع مسلمان است. اگر در جایی که شما کار میکنید کلمات دیگری رایج است، آنها را در پرسشنامه جایگزین کنید.
طراحی پرسشنامه ابتدایی
در پرسشنامه ابتدایی ما 17 سوال طرح کردهایم. شما میتوانید برای هر پرسشنامه بین 10 تا 15 دقیقه زمان در نظر بگیرید. این 17 سوال بسیار ابتدایی هستند اما برای جمعآوری اطلاعاتی که برای یک پیمایش کوچک درباره رواج ناقصسازی جنسی زنان و انگیزههای انجام آن لازم دارند کفایت میکنند.
لطفا پرسشنامه را باز کنید. در ادامه هر بخش پرسشنامه را توضیح میدهیم.
- شماره: هر پرسشنامه یک شماره خواهد داشت (1-100) – این شمارهگذاری باید پیش از شروع کار انجام شود. این کار کمک میکند تا اگر بعضی برگهها در پایان کار گم شدند راحتتر آنها را پیدا کنید. مثلا: پرسشنامههای شماره 1 تا 5 گم شدهاند و شما به یاد میآورید که اولین روزی که برای شروع کار رفته بودید، کیف دیگری داشتید. پس در آن کیف به دنبال این برگهها را بگردید!
- مکان: جایی که پرسشنامه را در آن پر کردهاید بنویسید، مثلا روستای الف، مرکز خرید ب یا مقابل کتابخانه.
- به شیوهای که ما سوالات را نامگذاری کردهایم توجه کنید: هر سوال یک شکل کوتاه دارد، مثل “تولد” یا “ناقصسازی جنسی زنان – ادامه”، که به انتقال نتایج به جداول و ارزیابی کمک میکند.
سوالات 1 تا 8:
این بخش شامل هشت سوال (به علاوه 2 سوال فرعی) اطلاعاتی درباره پیشینه شخصی زن پاسخدهنده به دست میدهد.
سوال 1: سن
ما برای این سوال دهه را در نظر گرفتهایم. اما گاه تفاوت بین طیفهای سنی با توجه به شکافهای نسلی نقش مهمی پیدا میکند. انقلاب، استقلال یا کودتا میتواند مشخصکننده این شکافها باشد: وقتی این اتفاق افتاد چه کسی هنوز جوان بود و چه کسی میانسال؟ زمان شروع آموزش عمومی دختران میتواند شکاف نسلی مهم دیگری را نشان دهد: زنانی که برای اولین بار به آموزش عمومی دسترسی پیدا کردند امروز چند سالهاند؟ این نسل را در یک گروه و نسل قبلی آنها را در گروه دیگر دسته بندی کنید.
اگر با دانشجویان یا دیگر گروههای همشکل مصاحبه میکنید، میتوانید این سوال را حذف کرده یا با سوال دیگری جایگزین کنید، مثلا بپرسید دانشجوی کارشناسی هستند یا کارشناسی ارشد. در این صورت میتوانید سوال درباره تحصیلات را نیز حذف کنید (سوال 5).
سوال 2: مذهب
ناقصسازی جنسی زنان در آسیا و برخی کشورهایی آفریقایی به شدت به مذهب مرتبط است: بسیاری معتقدند که مذهبشان این عمل را تائید میکند. حتی اگر این موضوع مورد بحث نباشد اغلب ارتباط روشنی بین برخی مذاهب با ختنه زنان وجود دارد. بنابراین پرسیدن از مذهب افراد به احتمال خیلی زیاد نتایج مهمی را در پایان به ما ارائه میکند.
با این همه اگر پرسیدن مذهب افراد برایتان آسان نیست – یا خطرناک است – این سوال را نپرسید! شاید بتوانید با توجه به مکانی زندگی افرادی که با آنها مصاحبه میکنید مذهب آنها را حدس بزنید.
سوال 3 – قومیت
این سوال هم مانند مذهب است. بسته به زمینه محلی کار شاید نیاز نداشته باشید هر دو سوال را بپرسید: اگر همه کردها سنی و یا همه ارمنیها مسیحی باشند، تنها نیاز دارید درباره قومیت بپرسید. ممکن است بخواهید سوال را اینطور طرح کنید که مثلا شما چه هستید؟ پاسخهای احتمالی: کرد، ترکمن، مسیحی، بهایی.
سوال 3.1 و 3.2: مهاجرت
انجام عمل ناقصسازی جنسی زنان میتواند به مناطق خاصی مرتبط باشد، میتواند بیشتر در روستاها رواج داشته باشد تا در شهرها یا بالعکس. با مهاجرت از مناطق روستایی به شهری این عمل معمولا حداقل تا یک نسل ادامه مییابد. پرسیدن اینکه والدین شرکتکننده اهل کجا هستند میتواند اطلاعاتی درباره اینکه این عمل بیشتر در کدام نقطه از کشور شما رواج دارد به دست میدهد. ممکن است این عمل در شهر شما یک “سنت” نباشد، اما همه آنهایی که این عمل را انجام میدهند از یک منطقه خاص به شهر شما مهاجرت کرده باشند. اگر با اهالی روستا مصاحبه میکنید میتوانید این سوال را حذف کنید، زیرا مهاجرت به روستاها معمولا قابل چشمپوشیست.
سوال 4: وضعیت تاهل
اگر چندهمسری در کشور شما غیرقانونیست، گزینه “متاهل (همسر دوم)” را حذف کنید.
سوال 5، 6، 7 و 8: سطح تحصیلات مصاحبهشونده، پدر و مادر و شغل پدر
ناقصسازی جنسی زنان اغلب، اما نه همیشه، به سطح تحصیلات و پیشینه اجتماعی افراد مرتبط است. در بسیاری کشورها این عمل در میان کسانی رواج دارد که تحصیلات پایینتری دارند. اگرچه در آسیا نمونههایی وجود دارند که برعکس این امر را نشان میدهند. ما تنها از تحصیلات زن سوال نمیکنیم بلکه تحصیلات والدین و شغل پدر را هم مدنظر قرار میدهیم چراکه پیشینه خانوادگی میتواند نقش تعیین کنندهای در ادامه انجام عمل ناقصسازی جنسی زنان داشته باشد. زنی که شما با او مصاحبه میکنید ممکن است مدرک دانشگاهی داشته باشد اما پیشینه روستایی او میتواند نگاه او را به مسئله ناقصسازی جنسی زنان شکل داده باشد و نه موقعیت جدید او در شهر. با توجه به اینکه ختنه زنان عملی زنانه به شمار میآید که بدون دخالت مردان انجام میگیرد، دانستن سطح تحصیلات مادر نیز کمک کننده است. اما پرسیدن درباره شغل مادر ضرورت و تاثیری ندارد، بخصوص که پاسخ در 90% موارد “خانهدار” است. اما اگر پاسخ این سوال در زمینه کاری شما موثر است آن را اضافه کنید. بخصوص اگر در جامعه شما مادر مجرد زیاد است، این سوال اهمیت پیدا میکند.
سوال 9: آیا فرزند دختر دارید
این سوال تنها برای این است که سوالات بعدی درستتر فهمیده شوند. ممکن است به این نتیجه برسید که داشتن فرزند دختر بر عقاید مصاحبه شوندگان درباره ختنه زنان تاثیر داشته است.
سوال 10 و 11: آیا مصاحبه شونده یا دخترش ختنه شدهاند
اگر پاسخ به یکی از این دو پرسش مثبت باشد، باید بقیه سوالات 12 تا 17 را ادامه ندهید. اگر نه، مصاحبه شما تمام است.
سوال 12 و 13: در چه سنی ختنه شدهاید
ما برای این سوال طیفی از سن را در نظر گرفتهایم: در برخی مناطق ناقصسازی جنسی زنان بر روی کودکان انجام میگیرد، در برخی دیگر دختران را پیش از آغاز مدرسه ختنه میکنند، برخی دختران پیش از سن بلوغ و برخی دیگر پیش از ازدواج ختنه میشوند. گزینهها را با توجه به زمینه کاریتان تنظیم کنید.
سوال 14: چرا ختنه انجام شده
ما دلایل کلی معمول را به عنوان گزینههای این پرسش پیشنهاد دادهایم. شما باید دلایلی که بیشتر در جامعه شما مطرح است را اضافه کنید. اگر افسانههای خاصی در این زمینه وجود دارند (مثلا در سودان مردم معتقدند کلیتوریس زن، در صورت ختنه نشدن، به اندازه اندام جنسی زنان رشد میکند) میتوانید آنها را نیز اضافه کنید.
سوال 15 و 16: چه کسی شما را ختنه کرد
برای انجام هر عملی علیه ناقصسازی جنسی زنان بسیار مهم است که بدانیم چه کسی این عمل را انجام میدهد. در میان پاسخها گزینه “ماما” میتواند با گزینههای رایج در منطقه شما جایگزین شود: معمولا کسی که نوزاد را به دنیا میآورد اسم خاصی در هر منطقه دارد، اما همچنین گاه زنانی که اپیلاسیون میکنند یا آرایشگران نیز میتوانند انجام دهنده این عمل باشند.
با تنظیم کردن این پرسشنامه ابتدایی با زمینه کاریتان، میتوانید پیوستهای 1 و 2 را بخوانید.
اگر میخواهید با مردان نیز مصاحبه کنید، لطفا بخش “مصاحبه مردان” را بخوانید.
این پرسشنامه را میتوانید به هر شکلی که برای کارتان مناسب است تغییر دهید. میتوانید سوالات را اضافه یا کم کنید. برای اضافه کردن سوال، پیوستهای پرسشنامه ابتدایی را بخوانید. به آسانی از این مدلها الهام بگیرید!